خرابی موتور آسانسور از مشکلاتی است که می‌تواند باعث توقف کابین، ایجاد صداهای غیرعادی، کاهش قدرت حرکت یا حتی از کار افتادن کامل آسانسور شود. با این حال، هر اختلالی در عملکرد آسانسور به معنای خرابی موتور نیست و سایر قطعات همچون تابلو فرمان، ترمز و سایر اجزای سیستم محرکه نیز می‌توانند باعث بروز علائم مشابه شوند. در این مقاله از الویتور اس‌اِس، رایج‌ترین علائم و دلایل خرابی موتور آسانسور، روش‌های تشخیص این خرابی‌ها و راهکارهای رفع هرکدام را بررسی می‌کنیم.
علائم خرابی موتور آسانسور چیست؟
در این بخش علائم خرابی موتور آسانسور را بررسی می‌کنیم. توجه داشته باشید؛ مشاهده یک یا چند مورد از علائم پایین، قطعا دلیل بر خرابی موتور آسانسور نیست. برخی از این نشانه‌ها ممکن است به دلیل خرابی تابلو فرمان، ترمز یا سایر اجزای آسانسور ایجاد شوند. در صورتی که آسانسور شما اصلا حرکت نمی‌کند، بهتر است دلایل حرکت نکردن آسانسور را نیز بررسی کنید.
۱. موتور آسانسور روشن نمی‌شود
اگر پس از ارسال فرمان، موتور هیچ واکنشی نشان ندهد و صدایی از آن شنیده نشود، احتمال دارد مشکل از برق ورودی، مدار فرمان، سیم‌پیچ یا خود موتور باشد. در این شرایط، ابتدا باید مشخص شود که موتور آسانسور فرمان راه‌اندازی را دریافت می‌کند یا مشکل از بخش دیگری از سیستم است.
۲. آسانسور حرکت نمی‌کند
در برخی موارد، موتور راه‌اندازی می‌شود اما کابین حرکت نمی‌کند یا حرکت آن ناقص است. این وضعیت می‌تواند به خرابی ترمز، فلکه کششی، سیم‌بکسل یا سایر اجزای سیستم محرکه مربوط باشد.
۳. صدای غیرعادی از موتور شنیده می‌شود
ایجاد صداهای غیرعادی از موتور، مانند زوزه، تق‌تق یا صدای ساییدگی، معمولا به فرسودگی بلبرینگ‌ها، خرابی ترمز، فلکه کششی یا سایر مشکلات مکانیکی مربوط می‌شود. تشخیص به‌موقع منبع این صداها از گسترش خرابی و تحمیل هزینه‌های بیشتر جلوگیری می‌کند.
۴. موتور بیش از حد داغ می‌شود
افزایش غیرعادی دمای موتور می‌تواند به دلیل اضافه‌بار، اختلال در سیستم خنک‌کاری، خرابی بلبرینگ یا نقص در بخش‌های الکتریکی ایجاد شود. ادامه کار موتور در این شرایط؛ خطر آسیب به سیم‌پیچ و کاهش عمر مفید موتور را به همراه دارد.
۵. موتور هنگام حرکت لرزش دارد
اگر لرزش همراه با صدای زوزه یا ساییدگی باشد، بررسی بلبرینگ‌ها و سایر قطعات مکانیکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ اما اگر لرزش هنگام شروع یا توقف حرکت آسانسور ایجاد شود، ترمز، درایو و سیستم کنترل نیز باید بررسی شوند.
۶. حرکت آسانسور همراه با ضربه است
اگر کابین هنگام شروع یا پایان حرکت با ضربه همراه باشد، علاوه بر احتمال وجود مشکل در سیستم کنترل، باید وضعیت موتور، ترمز و درایو نیز بررسی شود. حرکت آسانسور همراه با ضربه همیشه به معنی خرابی موتور نیست و می‌تواند از عملکرد نامناسب یکی از اجزای سیستم محرکه ناشی شود.
۷. موتور قدرت کافی برای حرکت ندارد
اگر موتور توان کافی برای حرکت آسانسور نداشته باشد، ممکن است حرکت کابین تحت بار سنگین ضعیف شود یا موتور در شروع حرکت با مشکل مواجه شود. افت ولتاژ، افزایش جریان، آسیب سیم‌پیچ یا فشار کاری بیش از حد از عواملی هستند که می‌توانند باعث کاهش توان موتور شوند. در چنین شرایطی، اندازه‌گیری ولتاژ و جریان موتور و بررسی وضعیت سیم‌پیچ می‌تواند به مشخص شدن علت کمک کند.
اگر موتور توان کافی برای حرکت آسانسور نداشته باشد، ممکن است حرکت کابین تحت بار سنگین ضعیف شود یا موتور در شروع حرکت با مشکل مواجه شود. افت ولتاژ، افزایش جریان، آسیب سیم‌پیچ یا فشار کاری بیش از حد از عواملی هستند که می‌توانند باعث کاهش توان موتور شوند. در چنین شرایطی، اندازه‌گیری ولتاژ و جریان موتور و بررسی وضعیت سیم‌پیچ می‌تواند به مشخص شدن علت کمک کند.
۸. بوی سوختگی از موتور احساس می‌شود
بوی سوختگی از موتور معمولا نشانه داغ شدن بیش از حد سیم‌پیچ، آسیب دیدن عایق‌ها یا وجود اتصال نامناسب در بخش‌های الکتریکی است. اگر این بو همراه با افزایش دمای موتور یا تغییر در عملکرد آن باشد، باید موتور متوقف و علت ایجاد حرارت بیش از حد بررسی شود.
۹. موتور به‌صورت مکرر متوقف می‌شود
اگر موتور در حین کار مکررا متوقف و دوباره راه‌اندازی می‌شود، ممکن است سیستم حفاظتی در واکنش به افزایش دما، اضافه‌بار یا یک خطای الکتریکی موتور را از مدار خارج کند. در این حالت، بررسی خطاهای ثبت‌شده در تابلو فرمان و وضعیت دمای موتور می‌تواند مشخص کند توقف‌ها از سیستم حفاظت ناشی می‌شوند یا خود موتور دچار مشکل شده است.
۱۰. عملکرد موتور ناپایدار یا غیرعادی شده است
تغییرات ناگهانی در سرعت، حرکت ناپایدار یا واکنش غیرعادی موتور می‌تواند به اختلال در انکودر، درایو، تغذیه برق یا خود موتور مربوط باشد. اگر این تغییرات هم‌زمان با خطای تابلو فرمان یا نوسان سرعت هنگام حرکت دیده شوند، بررسی انکودر و سیستم کنترل اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
۱۰ علت اصلی خرابی موتور آسانسور، تشخیص و رفع آن
خرابی موتور همیشه به معنای سوختن آن نیست؛ گاهی ایراد در قطعات داخلی یا تجهیزات مرتبط، عملکرد موتور را مختل می‌کند یا به مرور باعث آسیب دیدن آن می‌شود. در ادامه، علت‌های رایج خرابی و روش تشخیص و رفع آن‌ها را بررسی می‌کنیم.
۱. خرابی سیم‌پیچ موتور
سیم‌پیچ از حساس‌ترین بخش‌های الکتریکی موتور است و آسیب دیدن آن می‌تواند باعث کاهش توان، افزایش دما، بوی سوختگی یا حتی راه‌اندازی نشدن موتور شود. اضافه‌بار، افزایش دما، افت یا عدم تعادل ولتاژ و آسیب عایق از عواملی هستند که می‌توانند به سیم‌پیچ آسیب برسانند. برای تشخیص خرابی سیم‌پیچ، مقاومت بین فازها، اتصال بدنه و وضعیت عایق باید بررسی شود. اختلاف مقاومت فازها یا وجود اتصال به بدنه می‌تواند نشانه آسیب سیم‌پیچ باشد. افت توان، افزایش جریان و داغ شدن موتور نیز احتمال خرابی سیم‌پیچ را بیشتر می‌کند.
در صورت آسیب‌دیدگی سیم‌پیچ، بسته به شدت خرابی و وضعیت موتور، می‌توان سیم‌پیچی مجدد را انجام داد. اگر آسیب شدید باشد یا هزینه تعمیر به هزینه تعویض موتور نزدیک شود، باید صرفه اقتصادی تعمیر و تعویض با یکدیگر مقایسه شود. تشخیص خرابی سیم‌پیچ نیز باید با تست و اندازه‌گیری تخصصی انجام شود.
۲. افزایش دمای موتور و داغ شدن بیش از حد
افزایش دمای موتور معمولا یک نشانه از وجود مشکل در سیستم است و می‌تواند در اثر فشار کاری زیاد یا ایراد در یکی از بخش‌های الکتریکی و مکانیکی ایجاد شود. اضافه‌بار، تهویه نامناسب، خرابی بلبرینگ، مشکلات سیم‌پیچ و افت یا عدم تعادل ولتاژ از مهم‌ترین عواملی هستند که باید بررسی شوند. اگر موتور بدون بار یا در شرایط کاری عادی هم بیش از حد گرم می‌شود، باید وضعیت بلبرینگ‌ها، جریان مصرفی، ولتاژ ورودی و سیم‌پیچ بررسی شود. افزایش جریان موتور می‌تواند نشانه اضافه‌بار، مشکل سیم‌پیچ یا ایراد مکانیکی باشد.
ابتدا باید علت افزایش دما برطرف شود؛ برای مثال، اضافه‌بار کاهش یابد، مشکل تهویه برطرف شود یا بلبرینگ معیوب تعویض شود. اگر افزایش دما به دلیل آسیب سیم‌پیچ یا یک ایراد الکتریکی باشد، موتور باید توسط متخصص بررسی و تعمیر شود.
۳. خرابی بلبرینگ‌های موتور
فرسودگی یا خرابی بلبرینگ از دلایل رایج ایجاد صدای غیرعادی، لرزش و افزایش دمای موتور است. با ادامه کار موتور در این شرایط، اصطکاک افزایش پیدا می‌کند و عملکرد بخش‌های دوار موتور تحت تاثیر قرار می‌گیرد.
اگر صدای زوزه، ساییدگی یا تق‌تق از موتور شنیده شود و این صدا همراه با لرزش یا افزایش دما باشد، بلبرینگ‌ها باید بررسی شوند. بررسی لقی، صدای بلبرینگ و وضعیت چرخش شفت می‌تواند در تشخیص خرابی کمک کند. در صورت فرسودگی یا آسیب‌دیدگی، بلبرینگ معیوب باید تعویض شود. هنگام تعویض نیز باید وضعیت شفت و محل قرارگیری بلبرینگ بررسی شود تا علت خرابی مجددا تکرار نشود.
۴. خرابی یا تنظیم نبودن ترمز موتور
خرابی ترمز به معنای خرابی خود موتور نیست، اما می‌تواند عملکرد سیستم محرکه را مختل کند. اگر ترمز گیر کند، بوبین ضعیف شود یا فاصله اجزای آن به‌درستی تنظیم نباشد، موتور نمی‌تواند حرکت آسانسور را به‌درستی انجام دهد.
اگر موتور راه‌اندازی می‌شود اما کابین حرکت نمی‌کند، یا هنگام شروع و توقف حرکت ضربه و صدای غیرعادی ایجاد می‌شود، وضعیت ترمز باید بررسی شود. ابتدا باید مشخص شود که ترمز به‌درستی باز و بسته می‌شود و اجزای آن عملکرد مناسبی دارند. اگر ترمز گیر کرده یا فاصله آن تنظیم نباشد، با رفع گیر یا تنظیم مجدد می‌توان مشکل را برطرف کرد. در صورت خرابی بوبین یا قطعات ترمز، قطعه معیوب باید تعویض شود.
۵. خرابی یا فرسودگی فلکه کششی
خرابی فلکه کششی همیشه به معنی خرابی موتور نیست، اما چون فلکه با انتقال نیروی موتور و حرکت سیم‌بکسل در ارتباط است، فرسودگی آن می‌تواند عملکرد سیستم محرکه را مختل کند. فرسودگی شیارهای فلکه، خوردگی یا نامتناسب بودن فلکه با سیم‌بکسل می‌تواند باعث لغزش سیم‌بکسل، کاهش کشش و اختلال در حرکت کابین شود.
اگر سیم‌بکسل روی فلکه لغزش داشته باشد، شیارها دچار خوردگی یا تغییر شکل شوند یا آثار سایش غیرعادی روی فلکه دیده شود، وضعیت آن باید بررسی شود. همچنین عدم تناسب شیارهای فلکه با قطر و نوع سیم‌بکسل می‌تواند باعث کاهش کشش و افزایش سایش شود.
در صورت فرسودگی فلکه یا عدم تطابق آن با سیم‌بکسل، قطعه معیوب باید تعمیر یا تعویض شود. همچنین اگر موتور کار می‌کند اما کابین با لغزش یا عملکرد غیرعادی حرکت می‌کند، ابتدا فلکه کششی و سیم‌بکسل‌ها بررسی شوند.
۶. مشکلات برق و تغذیه موتور
افت یا نوسان ولتاژ، قطع یک فاز، اتصالات نامناسب یا عدم تعادل ولتاژ بین فازها می‌تواند باعث کاهش توان، افزایش جریان و داغ شدن موتور شود. در صورت ادامه این وضعیت، احتمال آسیب به سیم‌پیچ نیز وجود دارد.
ابتدا باید ولتاژ هر سه فاز و جریان مصرفی موتور در شرایط کاری بررسی شود. اختلاف قابل توجه بین فازها، افت ولتاژ یا افزایش غیرعادی جریان می‌تواند نشان‌دهنده مشکل در تغذیه یا مدار موتور باشد. اتصالات، ترمینال‌ها و تجهیزات حفاظتی نیز باید از نظر شل بودن یا آسیب‌دیدگی بررسی شوند.
اگر مشکل از برق ورودی یا اتصالات باشد، ابتدا باید منشا آن برطرف شود. در صورت آسیب‌دیدن موتور نیز سیم‌پیچ و سایر اجزای آن باید بررسی شوند. پیش از تعمیر یا تعویض موتور، اندازه‌گیری ولتاژ و جریان مصرفی ضروری است؛ زیرا مشکلات برق می‌توانند هم عملکرد موتور را مختل کنند و هم به آن آسیب برسانند.
۷. خرابی انکودر و اختلال در فیدبک موتور
در موتورهای مجهز به انکودر، خرابی انکودر یا اختلال در ارسال فیدبک آن باعث می‌شود سیستم کنترل نتواند موقعیت و سرعت موتور را به‌درستی تشخیص دهد. در نتیجه، آسانسور ممکن است با حرکت نامنظم، تغییر سرعت، توقف ناگهانی یا خطاهای کنترلی مواجه شود.
اگر روی تابلو فرمان یا درایو خطای مربوط به انکودر نمایش داده شود، یا سرعت و موقعیت موتور به‌درستی کنترل نشود، باید انکودر و اتصالات آن بررسی شوند. شل بودن کانکتورها، آسیب کابل یا خرابی خود انکودر می‌تواند باعث ایجاد این خطاها شود. ابتدا کابل، اتصالات و تنظیمات انکودر بررسی می‌شوند. اگر خود انکودر معیوب باشد، بسته به نوع موتور، باید تعمیر یا تعویض شود. توجه داشته باشید که نمایش خطای انکودر همیشه به معنای خرابی خود آن نیست و ممکن است ناشی از خرابی کابل، کانکتور، تنظیمات درایو یا سیستم کنترل باشد.
۸. اختلال در درایو یا تابلو فرمان
خرابی درایو یا تابلو فرمان همیشه به معنی خرابی موتور نیست، اما می‌تواند باعث شود موتور راه‌اندازی نشود، سرعت مناسبی نداشته باشد یا در حین حرکت متوقف شود.
وجود کد خطا روی درایو یا تابلو، قطع و وصل شدن موتور و تغییر غیرعادی سرعت می‌تواند نشانه وجود مشکل در سیستم کنترل باشد. ابتدا باید خطاهای ثبت‌شده، ورودی و خروجی درایو و فرمان‌های ارسالی به موتور بررسی شوند.
ابتدا کد خطای درایو و وضعیت اتصالات بررسی و علت خطا برطرف می‌شود. در صورت خرابی قطعات داخلی درایو یا تابلو، قطعه معیوب باید توسط متخصص تعمیر یا تعویض شود. همچنین تنظیمات درایو باید متناسب با مشخصات موتور بررسی و اصلاح شود.
۹. اضافه‌بار و فشار کاری نامناسب
کار کردن موتور تحت بار بیشتر از ظرفیت طراحی‌شده یا وارد شدن فشار غیرعادی به سیستم محرکه، باعث افزایش جریان و دمای موتور می‌شود و فشار بیشتری به سیم‌پیچ، بلبرینگ و سایر اجزای محرکه وارد می‌کند. تکرار این شرایط می‌تواند به مرور باعث کاهش توان و خرابی موتور شود.
اگر مشکل موتور بیشتر هنگام جابه‌جایی بارهای سنگین ظاهر می‌شود، باید ظرفیت آسانسور، جریان مصرفی موتور و عملکرد سیستم کنترل بررسی شود. افزایش جریان هم‌زمان با افزایش بار می‌تواند نشانه وارد شدن فشار بیش از حد به موتور باشد.
ابتدا باید مشخص شود که بار آسانسور با ظرفیت موتور و سیستم محرکه متناسب است. در صورت وجود اضافه‌بار، باید از ادامه کار در این شرایط جلوگیری شود. اگر موتور بر اثر فشار کاری آسیب دیده باشد، وضعیت سیم‌پیچ، بلبرینگ و سایر قطعات آن نیز باید بررسی و در صورت نیاز تعمیر شود.
۱۰. فرسودگی قطعات و نگهداری نامناسب
نبود سرویس دوره‌ای باعث می‌شود مشکلاتی مانند فرسودگی بلبرینگ، شل شدن اتصالات، تجمع آلودگی یا اختلال در ترمز و سایر قطعات به‌موقع شناسایی نشوند. ادامه کار موتور با این ایرادها می‌تواند خرابی‌های کوچک را به مشکلات جدی‌تر تبدیل کند.
افزایش تدریجی صدا و لرزش، داغ شدن بیشتر از گذشته، کاهش عملکرد یا مشاهده فرسودگی در قطعاتی مانند بلبرینگ و ترمز می‌تواند نشانه نیاز موتور به سرویس باشد. مقایسه عملکرد فعلی موتور با وضعیت معمول آن نیز می‌تواند به تشخیص تغییرات کمک کند.
سرویس موتور باید متناسب با نوع و شرایط کارکرد آن انجام شود. در این فرآیند، بلبرینگ‌ها، ترمز، اتصالات، سیم‌پیچ و سایر بخش‌های قابل بررسی کنترل و قطعات فرسوده در صورت نیاز تعویض می‌شوند. شناسایی زودهنگام صدا، لرزش، افزایش دما و فرسودگی قطعات می‌تواند قبل از بروز خرابی، مشکل را برطرف کند.
چه زمانی موتور آسانسور نیاز به تعمیر دارد؟
اگر آسیب به یک قطعه مشخص مانند بلبرینگ، ترمز یا برخی اتصالات محدود باشد، معمولا با تعمیر یا تعویض همان قطعه می‌توان موتور را به شرایط کاری مناسب برگرداند. در مقابل، اگر بخش‌های اصلی موتور آسیب دیده باشند یا هزینه تعمیر قطعات بالا باشد، باید هزینه و نتیجه تعمیر با تعویض موتور مقایسه شود. در موارد زیر تعمیر توصیه می‌شود:
- خرابی یا فرسودگی بلبرینگ
- مشکلات و تنظیمات ترمز
- خرابی برخی اتصالات و قطعات جانبی
- آسیب سیم‌پیچ در موتورهای قابل سیم‌پیچی مجدد
چه زمانی باید موتور آسانسور را تعویض کرد؟
تعویض موتور زمانی می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد که آسیب موتور گسترده باشد، قطعات یدکی به‌راحتی تامین نشوند، موتور فرسوده شده باشد یا هزینه تعمیر قطعات به هزینه تهیه موتور جدید نزدیک شود.در موارد زیر تعویض توصیه می‌شود:
- آسیب شدید سیم‌پیچ
- فرسودگی گسترده قطعات
- هزینه بالای تعمیر
- قدیمی بودن موتور
- عدم تامین قطعات یدکی
- تکرار خرابی‌های اساسی
روش‌های جلوگیری از خرابی موتور آسانسور
- سرویس دوره‌ای
- بررسی دما
- بررسی صدا و لرزش
- کنترل اتصالات
- بررسی ترمز
- کنترل وضعیت سیم‌بکسل و فلکه
- بررسی تابلو و درایو
- جلوگیری از اضافه‌بار
- رفع سریع علائم اولیه
جمع‌بندی
خرابی موتور آسانسور می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و هر مشکل حرکتی به معنی خرابی خود موتور نیست. برق ورودی، تابلو فرمان و درایو، ترمز، انکودر و قطعات مکانیکی نیز می‌توانند عملکرد موتور را مختل کنند یا علائمی مشابه خرابی موتور ایجاد کنند.
برای پیدا کردن علت اصلی، ابتدا باید علائم خرابی بررسی شود و سپس برق، سیستم کنترل و اجزای مکانیکی موتور به‌ترتیب مورد بررسی قرار گیرند. این روش کمک می‌کند به‌جای تعویض بی‌دلیل موتور، تنها قطعه معیوب تعمیر یا تعویض شود.
در صورتی که آسیب موتور گسترده باشد یا هزینه تعمیر توجیه اقتصادی نداشته باشد، تعویض موتور می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد. در هر دو حالت، عیب‌یابی و تعمیر باید توسط تکنسین متخصص انجام شود.
