خرابی موتور آسانسور ناشی از اضافهبار زمانی اتفاق میافتد که آسانسور بیش از ظرفیت طراحیشده مورد استفاده قرار گیرد. این مسئله باعث افزایش جریان الکتریکی، بالا رفتن بیش از حد دما و ایجاد استهلاک زودهنگام در قطعات مکانیکی موتور میشود. نتیجهی چنین شرایطی کاهش راندمان، افزایش هزینههای تعمیر و حتی از کار افتادن کامل سیستم است. در ادامه به بررسی دقیق تأثیر اضافهبار بر عملکرد موتور آسانسور، دلایل فنی خرابی و راهکارهای پیشگیری میپردازیم.
تأثیر اضافهبار بر عملکرد موتور آسانسور
موتور آسانسور در محدوده مشخصی از بار طراحی و تنظیم میشود. زمانی که بار بیش از حد مجاز باشد، پیامدهای زیر رخ میدهد:
افزایش دمای سیم پیچ ها
جریان الکتریکی تا حدود ۳۰ درصد بالاتر از حد نامی افزایش مییابد و این موضوع باعث تخریب عایق سیمپیچ و در نهایت اتصال کوتاه میشود.
کاهش راندمان انرژی
مصرف برق ممکن است بین ۴۰ تا ۶۰ درصد افزایش پیدا کند و بازدهی موتور به زیر ۷۵ درصد برسد.
آسیب مکانیکی به اجزای موتور
یاتاقانها و دندههای گیربکس تحت فشار و سایش شدید قرار میگیرند و در شرایط بحرانی حتی شفت موتور تغییر شکل میدهد.
مکانیسمهای خرابی موتور در شرایط اضافهبار
تخریب عایق سیم پیچها
افزایش دما سبب ترک خوردن عایقهای کلاس F، ایجاد اتصال کوتاه بین حلقهها و سوختگی قابل مشاهده سیمپیچها میشود.
آسیب به گیربکس
بار اضافی منجر به شکستگی دندانههای چرخدنده اصلی، ناهمراستایی شفتها و حتی نشت روغن به دلیل داغ شدن بیش از حد یاتاقانها میشود.
خرابی سیستم خنککننده
فنهای خنککننده در شرایط اضافهبار به سرعت اشباع میشوند و کارایی خود را از دست میدهند. این موضوع به کاهش عمر بلبرینگهای فن و افزایش گرمای موتور منجر میشود.
معرفی سیستمهای حفاظتی در برابر اضافه بار
رلههای حفاظت الکترونیکی
این رلهها جریان سه فاز را بهصورت لحظهای کنترل کرده و در صورت عبور جریان از ۱۱۰ درصد بار مجاز، مدار را قطع میکنند.
سنسورهای هوشمند بار
با دقت اندازهگیری بالا (تا ۱ درصد)، هشدارهای صوتی و تصویری ارائه میدهند و پیش از قطع کامل مدار، کاربر را از اضافهبار آگاه میسازند.
درایوهای کنترل دور (VFD)
این درایوها با محدودسازی خودکار گشتاور و جبرانسازی بارهای ناگهانی، فشار وارد بر موتور را کاهش میدهند و مانع آسیبهای شدید میشوند.
پروتکل استاندارد عیبیابی خرابی موتور ناشی از اضافهبار
| مرحله | اقدام | ابزار مورد نیاز |
|---|---|---|
| 1 | اندازهگیری جریان مصرفی | آمپرمتر کلمپی |
| 2 | کنترل دمای موتور | ترمومتر لیزری |
| 3 | بازرسی سیمپیچها | مگااهمسنج |
| 4 | بررسی وضعیت گیربکس | اندوسکوپ صنعتی |
اجرای این پروتکل به سرویسکاران کمک میکند تا سریعتر منبع مشکل را شناسایی کرده و از آسیبهای گستردهتر جلوگیری کنند.
راهکارهای پیشگیری از خرابی موتور آسانسور ناشی از اضافهبار
- نصب سیستمهای هوشمند مانیتورینگ بار
- اجرای سرویس و نگهداری دورهای موتور و گیربکس
- آموزش کاربران برای رعایت ظرفیت مجاز آسانسور
- کالیبراسیون منظم سنسورهای بار و سیستمهای حفاظتی
- استفاده از درایوهای VFD برای مدیریت بارهای ناگهانی
سوالات متداول
خیر، اگر آسیب تنها به سیمپیچ محدود شود، با بازپیچی امکان احیای موتور وجود دارد. اما در صورت شکستگی مکانیکی یا خرابی شدید گیربکس، تعویض موتور پیشنهاد میشود.
طبق استانداردهای ایمنی آسانسور مانند EN 81-20، باید تستهای ماهانه با بار ۱۱۰ درصد انجام شود، سنسورها سالانه کالیبره شوند و عملکرد سیستم در شرایط اضطراری بررسی گردد.
خیر، درایوهای VFD میتوانند تا حدود ۸۰ درصد بارهای اضافه را مدیریت کنند، اما جایگزین سرویسهای دورهای و نگهداری اصولی نیستند.
